Portret Młodzieńca – zaginiony skarb

Submitted by on

portret-mc582odziec584ca-rafael-santiObraz znany pod nazwą Portretu Młodzieńca to dzieło pochodzące prawdopodobnie z początków XVI wieku. Jego autorstwo przypisywane jest zaś Rafaelowi Santi, choć brak takiego dowodu – płótno nie zostało nawet podpisane przez swojego twórcę. W związku z obrazem wiąże się zatem wiele niedomówień i tajemnic, a kluczowa dotyczy powojennych dziejów obrazu. Zrabowany przez nazistów z krakowskiego Muzeum Czartoryskich, jest najcenniejszym płótnem, jakie straciła Polska podczas II wojny światowej. Do dziś nie wiadomo, co stało się z obrazem – czy został zniszczony, czy może trafił w ręce szczęśliwego kolekcjonera.

Autoportret Rafaela?

W związku z tym, że przyjęło się przypuszczenie, iż obraz został stworzony przez Rafaela, utarło się także przekonanie, że dzieło jest autoportretem malarza. Ponieważ oryginał pozostaje obecnie poza zasięgiem badaczy, rozstrzygnięcie wszystkich spornych kwestii i znalezienie odpowiedzi na nurtujące znawców sztuki pytania jest niemożliwe. Wszystko, co pozostało po nieszczęsnym artefakcie, to jego fotografie sporządzone na krótko przed wybuchem wojny. Reprodukcje te ukazują postać młodego człowieka, siedzącego na tle ściany. Po prawej stronie płótna, za plecami postaci widoczne jest okno, za którym rozciąga się pejzaż. Młodzieniec ubrany jest w białą koszulę, na nią zaś ma narzucone futro, które przytrzymuje lewą ręką. Prawa jest podparta na stole w taki sposób, że prawa dłoń znajduje się na wysokości lewej. Całości stroju przedstawionej osoby dopełnia czarna czapka, nakrywająca długie, brązowe włosy. Sposób sportretowania twarzy wskazuje jednoznacznie na dzieło renesansowe: rysy są regularne i obdarzone zagadkowym zamyśleniem. Postać zdaje się patrzeć wprost na widza swoimi ciemnymi oczami, co przydaje tajemniczości temu portretowi.

Pod opieką Księstwa Czartoryskich

Na początku XIX wieku obraz ten zwrócił uwagę Adama Jerzego i Konstantego Czartoryskich, przebywających akurat w Wenecji. Bracia postanowili zakupić obraz, by sprawić przyjemność matce – Księżnej Izabelli. Posiadała ona nie tylko słabość do dzieł sztuki i pamiątek przeszłości, ale miała również ambicje kolekcjonerskie. Obraz trafił więc z Włoch do puławskiej rezydencji Czartoryskich, umieszczony został zaś w ogrodowej oranżerii, znanej pod nazwą Domku Gotyckiego. Dzieło wisiało tam obok oryginałów Damy z gronostajem Leonarda da Vinci i Miłosiernego Samarytanina Rembrandta. Wszystkie te cenne płótna trafiły później, wskutek dziejowych zawieruch, do muzeum w Krakowie. Współcześnie brakuje wśród nich jedynie Portretu młodzieńca, co podkreśla symboliczna, pusta rama.

Zagadka związana z zaginięciem Portretu młodzieńca intryguje nie tylko historyków sztuki, ale także artystów. Historia poszukiwań dzieła jest osią fabuły wydanej w 2013 roku powieści Zygmunta Miłoszewskiego pod tytułem Bezcenny. Reprodukcję obrazu dostrzec można także w jednym z kadrów filmu Juliusza Machulskiego o tytule Vinci, opowiadającego o zuchwałej próbie kradzieży Damy z gronostajem. Autorzy filmu umieszczają Portret młodzieńca wśród ukrytych zbiorów jednego z krakowskich kolekcjonerów.

Zostaw opinię